W tym artykule chciałbym przybliżyć Wam wiedzę pozwalającą lepiej zrozumieć dynamikę psychiki powstałą w procesie socjalizacji. W poprzednim artykule dowiedzieliśmy się, że styl przywiązania jest zestawem modeli operacyjnych. Zadaniem tych modeli jest dostosowanie czyli adaptacja do warunków środowiska w jakim rozwija się organizm dziecka. Tym razem postaram się przedstawić ewolucyjną bazę fenomenu jakim jest styl przywiązania.
Układ behawioralny człowieka jest zbudowany z kolejnych warstw. Możemy go porównywać do piramidy lub innej figury gdzie kolejne warstwy leżą na poprzednich i są z nimi funkcjonalnie powiązane. Bodźce wizualne mogą przywołać wspomnienia dźwiękowe a nawet dotykowe i na odwrót. Dlatego też modele operacyjne tworzące styl przywiązania nie są zupełnie autonomicznymi bytami. Są funkcjonalnie połączone z zapisanymi doświadczeniami oraz programami ewolucyjnymi biorącymi udział w reakcjach organizmu. Łączy cały układ nagrody, reakcji na zagrożenia oraz naczelne motywatory z modelami operacyjnymi. Na podstawie interakcji pomiędzy poszczególnymi sferami oraz na podstawie doświadczeń zebranych w procesie dorastania umysł wytwarza obraz świata oraz nasz obraz w tym świecie. Wytwarza również narrację opisującą obserwowane środowisko.
Przykładem złożoności naszego systemu może być wyobrażenie sobie jabłka. Wywołując w myślach koncept jabłka nasz umysł może wytworzyć setki powiązanych z tym obrazem wspomnień. Może jabłko na straganie, obrane jabłko, pieczone jabłko, Ewa i jabłko, robaczywe jabłko, logo jabłko, i tak dalej….
Ten przykład pokazuje poznawcze wielopoziomowe połączenie każdego konceptu/obrazu zapisanego w naszym systemie. Naszej pamięci. Naszej psychice.
Najwcześniejsze proto-organizmy pojawiające się na naszej planecie około 3,8 miliarda lat temu musiały posiadać funkcjonalne mechanizmy. Wtedy też powstawały pierwsze warunki konieczne (imperatywy) zarządzające działaniem organizmu.
Już pierwszy hipotetyczny proto-organizm zwany chemotonem (Thibor Ghanti) był zarządzany przez takie mechanizmy. Ewolucja wyposażyła go w obwód metabolizmu, obwód utrzymujący homeostazę, obwody przechowywania i przetwarzania informacji oraz obwody regulująco sterujące. W procesie ewolucji stały się nadrzędnymi motywatorami życia; (rozmnażaj się, znajdź/zdobądź pożywienie, wyszukaj najlepszą niszę ekologiczną, zdobądź i zachowaj wiedzę o sobie i środowisku, oszczędzaj zasoby energii)
Każdy organizm musi dążyć do tego aby przetrwać i rozmnożyć się. Według cybernetyki jest to nadrzędny cel żywych organizmów któremu podporządkowane są pozostałe cele.
Z każdym kolejnym poziomem rozwoju organizmów żywych następowało powiększanie się puli mechanizmów oraz komplikowanie się zależności między nimi. Przy organizmie jednokomórkowym poziom komplikacji jest o wiele rzędów niższy niż w przypadku prostych organizmów wielokomórkowych.
Kiedy organizmy przeszły z istnienia jednokomórkowego w wielokomórkowe musiały powstać rozszerzenia naczelnych motywatorów realizujące coraz bardziej skomplikowane funkcje organizmów. Powstały bardziej szczegółowe, wyspecjalizowane programy ewolucyjne. Każdy etap rozwoju i komplikacji organizmów żywych prowadził do powstawanie coraz bardziej skomplikowanej sieci zależnych od siebie programów funkcjonalnych.
Przykładem może być ewolucja wzroku. Gdzieś w zamierzchłej historii życia pojawiła się reakcja na zmianę natężenia światła. Dalej w organizmach wielokomórkowych pojawiły się wydzielone komórki reagujące na zmianę natężenia światła. W kolejnych etapach ta funkcja podlegała rozwojowi i idącej za tym komplikacji. Powstały grupy komórek odbierających bodźce, grupy komórek przykazujących bodźce do kolejnych struktur organizmu aż do powstania systemu tworzącego predykcję.
Innym przykładem może być naczelny motywator „rozmnażaj się”. W procesie ewolucji, z tej funkcji, wyewoluował pociąg seksualny, programy zarządzające opieką nad potomstwem, instynkt siewcy, instynkt budowy gniazda, instynkt macierzyński czy programy zarządzające doborem partnerów.
U gatunków tworzących społeczności i kulturę powstały również programy działające z poziomu relacji społecznych, które nazywamy wzorcami kulturowymi.
Na bazie powyżej wymienionych komponentów powstaje zestaw funkcjonalnych struktur (modeli operacyjnych) będących indywidualnymi cechami psychiki jednostki. Indywidualny system behawioralny człowieka tworzy własną konfigurację opartą o doświadczenia związane z realizacją programów ewolucyjnych w tym imperatywów rozwoju. Między innymi dlatego też psychika każdego człowieka jest indywidualna i niepowtarzalna.
Jak bardzo jest niepowtarzalna można przedstawić na prostym działaniu matematycznym.
Jeśli przyjmiemy, że jest tylko 20 zmiennych wpływa na kształt psychkiki – faktycznie jest ich wielokrotnie więcej – to otrzymujemy dwójkę z 18 zerami (kwintylion).
Mimo tak przeogromnej ilości możliwych wariantów konfiguracji baza pozostaje niezmienna.
Każdy organizm posiada zestaw programów dążenia do oraz unikania. W naszym przypadku możemy mówić o strefie odpowiedzialnej za reakcje w stanach zagrożenia oraz reakcje w stanach bezpieczeństwa. Reakcje na zagrożenie są tylko 4 – walka, ucieczka, zamarcie, przymilanie się. Oganizm znajdując się w strefie bezpieczeństwa kieruje się na współpracę, rozwój i prokreację.
Te pierwotne ewolucyjne programy odpowiadające za reakcję na zagrożenie lub bezpieczeństwo są skonfigurowane w interakcji z indywidualnymi ustawieniami elementów psychiki takimi jak; wrażliwość na określone bodźce, modele operacyjne oraz wypracowane role.
Dzięki powyższej analizie dotarliśmy do sedna zrozumienia stylu przywiązania – każdy z nas ma spektrum styli przywiązania. Zwykle domunuje jeden ze styli przywiązania. Mamy też zapisane modele operacyjne powiązane z pozostałymi stylami przywiązania. Aktywowacja modeli operacyjnych jest zależna od bodźców środowiskowych.
Właśnie dlatego w pewnych warunkach możemy przejawiać zachowania powiązane z bezpiecznym stylem przywiązania. A w innych nasz system behawioralny może wywoływać modele operacyjne (zachowania) powiązane z pozabezpiecznym stylem przywiązania.
Reakcja będzie uzależniona od tego jak nasz system behawioralny zinterpretuje poziom bezpieczeństwa środowiska w jakim znajdujemy się w danym momencie.
Sprawdź swój styl przywiązania https://fundacja22.org/testy-psychologiczne/
Waldemar Lipiński
Metoda świadomej sprawczości
