fbpx

Wpływ relacji między rodzicami na psychikę dziecka

Proponuję abyśmy zadali sobie pytanie; czy imperatyw przynależności może nam coś powiedzieć o tym jaki jest wpływ relacji między rodzicami na psychikę dziecka?

Współczesnej nauce znana jest koncepcja, według której każde dziecko przychodzi na świat z załączonymi oczekiwaniami. Według tej koncepcji w umyśle dziecka uruchomione są algorytmy, które sprawdzają zgodność środowiska z zapisanym w systemie stanem oczekiwanym. To założenie staje się bardziej zrozumiałe, kiedy spojrzymy na organizm jak na cybernetyczny biologiczny mechanizm. W którym przygotowane są kryteria określające ważne czynniki wpływające na komfort/bezpieczeństwo/ organizmu.

Czym są imperatywy?

W procesie milionów lat doboru naturalnego ewolucja wytworzyła warunki konieczne (imperatywy) na bazie których nawet organizm noworodka jest w stanie rozpoznać/zinterpretować/ stan środowiska. Każdy warunek konieczny dotyczy jakiejś sfery funkcjonowania organizmu. Można powiedzieć, że imperatyw określa minimalną ilość pewnych bodźców, przy których organizm znajduje się w stanie równowagi.
Żeby mogło dojść do weryfikacji muszą istnieć algorytmy rozpoznające spełnienie danego imperatywu. W przypadku imperatywu bliskość algorytm rozpoznający jest dość prosty. Jest nim fizyczna bliskość ciała dziecka z ciałem opiekuna. Najlepiej głównej figury przywiązania.
Rozpoznając stałą bliskość z opiekunem organizm dziecka może skupić się na rozwoju. Kiedy algorytmy wskażą zaburzenie danego imperatywu to system załącza reakcje protestacyjne a następnie procesy adaptacyjne.   

Imperatyw przynależności

W pewnym sensie imperatyw przynależności można nazwać bliskością i akceptacją w skali makro. Jego waga w tworzeniu wewnętrznego poczucia bezpieczeństwa wynika z naszej ewolucyjnej przeszłości. Prawdopodobnie już wspólni przodkowie wszystkich naczelnych żyli w grupach i ważna była wewnątrzgrupowa akceptacja między członkami stada. Ważne było tło emocjonalne grupy oraz wszelkie bodźce werbalne czy pozawerbalne (np. feromony) określające stan spójności stada.  

Na początkowej fazie rozwoju algorytmy zawarte w systemie behawioralnym dziecka analizują różne charakterystyki grupy i relacji;
              - czy zostałem zaakceptowany przez członków grupy,
              - czy moja GFP jest akceptowana w grupie,
              - jak często dochodzi do konfliktów wewnątrz grupy,

W kolejnych etapach system rozpoznaje rozszerzoną strukturę bodźców;
              - jakie są powody konfliktów,
              - czy są pasażerowie na gapę,
              - czy jest przewodnik stada i jak wywiązuje się ze swoich obowiązków
              - co mogę zrobić żeby być akceptowanym

.

Można jeszcze zapytać, dlaczego stado jest tak ważne dla naszego psychicznego i fizycznego zdrowia.
Odpowiedź jest prosta. Tak nas zaprojektowała ewolucja. Spójne stado było gwarancją przetrwania jednostki przez miliony lat ewolucji człowiekowatych. Lęk przed rozpadem stada mamy zapisany głęboko w kodzie DNA. Stado było i jest gwarantem większości aspektów poczucia bezpieczeństwa.  Nawet dorosły osobnik nie był w stanie przeżyć bez wsparcia stada.

Spójność stada z perspektywy dziecka

A teraz spójrzmy na tę kwestię imperatywu przynależności przez pryzmat umysłu małego dziecka.
Przez pierwsze kilka lat życia dziecko jest całkowicie zależne od swoich opiekunów. Nie tylko nie ma szans obronić się przez potencjalnymi drapieżnikami czy innymi zagrożeniami. Dziecko nie ma również szans samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb emocjonalnych oraz żywieniowych bez wsparcia oraz adekwatnej interakcji z opiekunami.
Historia dzieci z rumuńskich domów dziecka pokazuje nam, że potrzeby z poziomu emocjonalnego (imperatyw bliskości, akceptacji, kontroli, eksploracji czy radości) są dla rozwoju ważniejsze niż zabezpieczenie potrzeb fizjologicznych.


W związku z wagą imperatywu przynależności umysł dziecka jest bardzo uwrażliwiony na sygnały o zagrożeniu z poziomu spójności stada. A równocześnie nie ma praktycznie żadnych narzędzi do wpływania na dorosłych członków stada. Co najwyżej może płaczem sygnalizować swój dyskomfort wynikający z konfliktowej sytuacji. Dorośli mogą i zwykle tak jest, błędnie rozpoznawać sygnały płynące od małego dziecka w sytuacjach, kiedy rozpoznaje ono zaburzenie stabilności stada.


Dopiero kiedy dziecko jest trochę większe i samodzielnie mobilne, może próbować przytulać się do dorosłych podejmując próby regulacji swoich i ich stanów emocjonalnych.
Częste konfrontowanie się z konfliktem w stadzie prowadzi do wytworzenia różnych strategii adaptacyjnych. Przez co w psychofizycznej strukturze dziecka zachodzą nieodwracalne zmiany.
Ciągły stan niespójności znacząco podnosi wrażliwość na zagrożenia. Spada równocześnie poziom samoceny a system behawioralny koduje toksyczne schematy zachowań. Wszystko co napotyka umysł dziecka może stać się wzorcem zachowania.
Z jednej strony umysł będzie zmuszony wytworzyć modele zachowań, role i scenariusze dostosowujące do powtarzających się konfliktów a z drugiej strony będzie kodował zachowania rodziców jako wzorce do przyszłego wykorzystania.

Jak nasza kultura wpływa na deprywację imperatywu przynależności?

W społeczno-ekonomiczno-kulturowych warunkach w jakich żyjemy bardzo trudno jest tworzyć długotrwale bezpieczne relacje między członkami stada.
Praktycznie wszyscy wychodzimy z dzieciństwa poranieni a to znacznie utrudnia nawiązywanie długotrwałych bezpiecznych relacji.
Innym nie mniej ważnym czynnikiem jest atomizacja rodzin. Nasze systemy behawioralne znacznie lepiej funkcjonują w większych grupach rodzinnych. Co widać jest w wielu badaniach porównujących zdrowie przedstawicieli białej i latynoskiej społeczności w USA. Większe sieci społeczne dają dzieciom i dorosłym więcej możliwości regulacji emocjonalnej.
Kolejnym czynnikiem prowadzącym do zaburzenia imperatywu przynależności są również rozwiązania opieki instytucjonalnej jak np. żłobki. Umysł kilku czy kilkunastomiesięcznego dziecka, które zostało oddane do żłobka nie jest w stanie zrozumieć tego wydarzenia w taki sposób jak rozumieją je rodzice. Dla jego systemu behawioralnego jest to odrzucenie.  

Podsumowanie

Imperatyw przynależności jest jednym z kluczowych kryteriów rozpoznania stanu środowiska. Na jego podstawie organizm dziecka ustala poziom poczucia bezpieczeństwa w szerokiej perspektywie stada. Rozumiejąc jak ważny jest to czynnik możemy kształtować nasze relacje z partnerem/rodziną/, a tym samym środowisko dziecka, tak aby jego psychika była jak najmniej obciążona poczuciem zagrożenia.
Jednak w przypadku imperatywu przynależności nie chodzi tylko o otwarty konflikt. Zaburzeniem tego imperatywu jest każdy długotrwały brak spójności stada.

Rodzicielstwo Przyjazne Dziecku
Waldemar Lipiński

Zapisz się do newslettera
Otrzymuj  powiadomienia o nowych artykułach, ciekawostki, porady dla rodziców i wiele więcej.

Zapisując się akceptujesz naszą Politykę Prywatności.

poczta, mail
Zbuduj swoje szczęście 
z metodą świadomej sprawczości
Sprawdź swój styl przywiązania
Darmowy kwestionariusz
Udostępnij ten artykuł:
© 2024 Fundacja XXII
Designed by GravityOwl
Illustrations by Icons8