fbpx

Jak oczekiwania kierują rozwojem dziecka


W tym artykule postaram się wyjaśnić, dlaczego i jak oczekiwania kierują rozwojem dziecka. Na początek potrzebujemy ustalić czym są oczekiwania. Większość z nas rozumie oczekiwania jako pewien świadomy fenomen określający interpretację przyszłości. Na przykład, wysyłając pieniądze za zakup jakiegoś produktu oczekujemy, że otrzymamy ten produkt w ustalonym czasie i ustalonej jakości.
Tu jednak nie mówimy o tego typu oczekiwaniach. Nas interesują oczekiwania oparte o ewolucyjne oprogramowanie umysłu człowieka. Te oczekiwania działają z poziomu podświadomego i bardzo często ich konstrukcja oraz wpływ umyka naszej percepcji.


Zarządzanie i ewolucja

Coraz więcej badaczy skłania się ku tezie, że dziecko przychodzi na świat z ukształtowanym systemem oczekiwań. Przy czym samo określenie „oczekiwanie” jest dalekim uproszczeniem mechanizmu jaki działa w systemie behawioralnym dziecka.
Żeby lepiej zrozumieć działanie systemu potrzebujemy wyobrazić sobie organizm jako system, którego celem jest przystosowanie do środowiska.
A skoro mówimy o przystosowaniu do środowiska, to znaczy, że system musi zapisać jakieś dane bazowe, do których spełnienia będzie odnosił się cały mechanizm. Organizm dziecka „musi wiedzieć” czego oczekuje od środowiska. Te pierwotne oczekiwania są warunkami koniecznymi, jakie system musi spełnić, żeby generować stan homeostazy.. Poczucia bezpieczeństwa.

Skoro już mamy uzgodnione, że system posiada zapisane oczekiwania, a równocześnie system jest mechanizmem adaptacyjnym, to musi istnieć jakiś mechanizm kontrolny.
Muszą być zapisane algorytmy „sprawdzające” poziom spełniania oczekiwania jak również musi istnieć cały arsenał reakcji wywoływanych przez organizm w wypadku braku spełnienia oczekiwania/warunku koniecznego/.


Cybernetyka umysłu

Najprostszym wyjaśnienie działania tego sytemu jest przedstawienie go w formie mechanizmu stabilizującego. Jako porównanie możemy przyjąć termostat lub mechanizm korygowania toru lotu rakiety. Różnicą jest to, że nasz mechanizm stabilizujący podlega adaptacji. To znaczy, że jeśli przez dłuższy czas mechanizm stabilizujący zarządzający oczekiwaniem będzie odbierał sygnały określające ograniczony dostęp do jakichś zasobów to z biegiem czasu samo oczekiwanie może być ograniczone. Przy czym równocześnie system może stać się nadwrażliwy na dostępność tego zasobu.

Przykładem może być oczekiwanie zaopiekowania z jakim przychodzi na świat każde zdrowe dziecko. W mechanizmie stabilizującym ustawiony jest minimalny poziom zaopiekowania, po przekroczeniu którego system behawioralny wzbudza reakcje protestacyjne. Jest też zapisany optymalny poziom, którego rozpoznanie prowadzi do wzbudzania stanu komfortu.
Reakcje organizmu dziecka są skorelowane z poziomem spełnienia oczekiwania zaopiekowania.
Spełnienie generuje spokój i radość a deprywacja wzbudza płacz i protesty.
W ten sposób system prowadzi do zabezpieczania spełniania oczekiwania zaopiekowania utrzymując relacje z opiekunem na poziomie koniecznym dla organizmu dziecka. Podobnie jak mechanizm regulujący koryguje lot rakiety tak aby dotarła do założonego celu.


Adaptacja

Organizm człowieka jest znacznie bardziej skomplikowany niż najlepsza rakieta, dlatego też ewolucja musiała wytworzyć złożone mechanizmy regulujące.
W przypadku rakiety reakcję na odchylenie od zadanego kursu będzie korekta pracy silników, w przypadku termostatu korekta temperatury.
W naszym opisywanym przypadku dziecka musi dojść do interakcji pomiędzy dzieckiem a opiekunem. Niezbędne jest pojawienie się reakcji protestacyjnych na zaburzenie spełnienia oczekiwania. Te reakcje można porównać do korygowania lotu rakiety. Interakcja między opiekunem a dzieckiem będzie oscylować pomiędzy deprywacją a spełnianiem oczekiwania.
Jeśli jednak system behawioralny dziecka rozpoznaje, że oczekiwanie/warunek konieczny/ jest stale deprywowany to nastąpi proces korygowania oczekiwania. Mówiąc prostym językiem organizm dziecka pogodzi się z dysfunkcyjnymi (wg. ewolucji) warunkami.
To tzw. pogodzenie się prowadzi do kolejnego etapu, czyli adaptacji. Kolejnym krokiem w procesie jest obniżenie poziom oczekiwania. System przyjmuje za normę stan jaki został zidentyfikowany w procesie interakcji ze środowiskiem (opiekunem).        


Efekty adaptacji

Tysiące mechanizmów stabilizujących są ze sobą powiązane i oddziaływają na siebie. Można powiedzieć, że nasze organizmy to wielopłaszczyznowe systemy wpływających na siebie mechanizmów korygujących. Deprywacja jednego będzie prowadzić do powstania zaburzeń w innych miejscach.

Wracając do przykładu dziecka doświadczającego deprywacji oczekiwania zaopiekowania możemy przedstawić proces adaptacji oraz wpływ na inne moduły organizmu.
Spełnianie oczekiwania zaopiekowania jest generatorem stanu bezpieczeństwa. Kiedy system po okresie prób przywrócenia stanu oczekiwanego rezygnuje z dalszej walki to oznacza pozostanie w fazie zagrożenia. Co zmienia gospodarkę hormonalną organizmu a wraz z nią gospodarkę systemem immunologicznym. Proces doprowadza również zmiany w obszarach takich jak poczucie akceptacji, które jest powiązane ze spełnieniem zaopiekowania. Naruszony zostaje też imperatyw bliskości oraz przynależności. Umysł musi wytworzyć jakieś wyjaśnienie, dlaczego środowisko nie jest w pełni bezpieczne. Spełnianie warunków koniecznych (oczekiwań) jest podstawą do powstawania obrazu siebie oraz obrazu świata. W przypadku adaptacji opartej o stan zagrożenia te oba obrazy są negatywne.
Wraz z przymusową adaptacją do deprywacji zaopiekowania powstaje również deficyt. W systemie zostaje zapisana informacja o braku możliwości spełnienia warunku koniecznego.  

Podsumowanie

System behawioralny człowieka składa się z tysięcy modułów a każdy z nich opiera się o mechanizm stabilizujący rozszerzony o proces uczenia się i adaptacji. Wprowadzona do systemu adaptacja (modyfikacja) pozostaje w postaci deficytu, który ciągnie się z nami przez całe życie i wpływa na wszystkie nasze relacje. Jak również na jakość naszego życia.
Żeby zapewnić dziecku maksimum spełniania jego mechanizmów stabilizujących potrzebne jest zrozumienie, że te mechanizmy powstawały przez miliony lat ewolucji. Ostanie kilka tysięcy lat zmian kulturowych nie miało możliwości wprowadzić zmian w pierwotnych ustawieniach. Za to nasze społeczno-kulturowe wzorce mają ogromny negatywny wpływ na pierwotne oczekiwania i warunki konieczne.
Chcąc zabezpieczyć dziecku maksymalnie zrównoważony rozwój trzeba zwrócić uwagę na spełnienie podstawowych imperatywów rozwoju; bliskość, akceptacja, przynależność, radość, samodzielność, eksploracja, bycie potrzebnym i kontrola.
Dzięki temu będziecie mogli wpływać na dobrostan rozwoju swoich dzieci.


Rodzicielstwo Przyjazne Dziecku
Waldemar Lipiński   

Zapisz się do newslettera
Otrzymuj  powiadomienia o nowych artykułach, ciekawostki, porady dla rodziców i wiele więcej.

Zapisując się akceptujesz naszą Politykę Prywatności.

poczta, mail
Zbuduj swoje szczęście 
z metodą świadomej sprawczości
Sprawdź swój styl przywiązania
Darmowy kwestionariusz
Udostępnij ten artykuł:
© 2024 Fundacja XXII
Designed by GravityOwl
Illustrations by Icons8