fbpx
12 grudnia 2023

Allorodzicielstwo – czy do wychowania dziecka potrzebna jest cała wioska?

W tym artykule postaram się odpowiedzieć na pytania; czym jest allorodzicielstwo, na czym polega i czy naprawdę potrzebna jest cała wioska, żeby wychować dziecko.

Wstęp

Allorodzicielstwo jest ewolucyjnym mechanizmem posiadającym kilka ważnych funkcji. Ten społeczny mechanizm można zaobserwować wśród różnych ssaków społecznych u których opieka nad młodymi wymaga większego zaangażowania rodziców.
Dlatego nie spotkamy takich zachowań wśród antylop czy jeleni. Ale już u słoni ten mechanizm jest bardzo silnie wyeksponowany i jak zwykle może przynosić matce duże dawki frustracji.

Ewolucyjne funkcje

Pierwszą funkcją allorodzicielstwa jest… i tu pojawia się nam dylemat odnośnie do tego co było i jest ważniejsze w perspektywie ewolucyjnej.
Tym niemniej załóżmy, że pierwszą i najważniejszą funkcją jest odciążenie matki od opieki nad potomstwem. Proponuję też skupić ewolucyjną perspektywę tylko na naszych najbliższych krewnych, czyli naczelnych.

Fakty są takie, że owszem matka czasem oddaje swoje młode na krótkotrwała opiekę bliskim i zaufanym samicom. Czy będziemy przyglądać się zachowaniom szympansów, bonobo czy rezusów, to schemat jest tu bardzo podobny. Młode samice chętnie angażują się w proces opieki nad młodymi.
Dzięki temu matka może na krótko wskoczyć na wyższe drzewo, żeby nazrywać dojrzałych owoców. Czy też załatwić porachunki z kimś kto jej zaszedł za skórę.
Mamy więc jasną i prostą motywację, matka potrzebuje więcej swobody w celu wykonania jakiegoś zadania a młoda samica też ma w tym swój ewolucyjny interes.

W tym miejscu przechodzimy do drugiej funkcji allorodzicielstwa i moim zdaniem najważniejszej. Tą funkcją jest zdobywanie doświadczenia oraz rozwój umiejętności macierzyńsko-opiekuńczych.
Tak się składa, że żadne naczelne nie rodzą się z wrodzonymi umiejętnościami opiekuńczymi. Jest kilka obserwacji naczelnych wychowanych w izolacji, które po porodzie nie wiedziały co zrobić z tym czymś do wypadło z ich środka. Jeśli uwzględnimy praktycznie bezbolesny poród u naczelnych to taka nowa sytuacja może być zupełnie niezrozumiała dla matki.

Teraz zapewne bardziej zrozumiałe jest, że naturalne instynkty opiekuńcze są o wiele silniejsze u dziewczynek niż u chłopców.

Proces

Wracając do naszych modeli zwierzęcych. Młode szympansice potrafią nawet podkradać dzieci nieuważnym matkom, żeby móc testować swoje umiejętności. Potrafią nawet podawać swoją pierś próbując technik karmienia. Minusem takich allomatek jest ich, jak byśmy to dziś powiedzieli, niski poziom responsywności. Nie tylko słabo zwracają uwagę na protesty malca odebranego matce, ale nawet potrafią niechcący usiąść na takim nieszczęśniku.
Dla młodych największe niebezpieczeństwo pojawia się, kiedy kilka młodych samic zaczyna walkę o prawo opieki nad dzieckiem. W takich sytuacjach istnieje nawet ryzyko zranienia malucha.
Dlatego matka nie rzuca się na ratunek swojemu dziecku tylko z pomocą innych starszych samic, stara się odzyskać młode. Nieodpowiedzialne allomatki są przywoływane do porządku a kara za naruszenie zasad wymierzana jest im jak młode i matka są już bezpieczne.

Wśród szympansów młode samce też czasem są aktywnymi allordzicami. Tu jednak mówimy o znacznie słabszych zachowaniach opiekuńczych. Prędzej traktują młode jak zabawki.
Niezwykle ciekawym zachowaniem w społecznościach naczelnych jest opieka nad sierotami. Młode szympansów potrzebują opieki przez kilka lat i taki rodzic zastępczy wchodzi w rolę utraconej matki na niezbędny dla rozwoju czas.

Łowcy zbieracze

Wśród łowców zbieraczy allorodzicielstwo wygląda bardzo podobnie. Matka podobnie jak u naczelnych jest zawsze lub prawie zawsze w zasięgu wzroku lub głosu dziecka. Dziecko jako autonomiczna jednostka eksploruje teren obozowiska a jego potrzeby emocjonalne lub inne są zaspokajane przez tych członków społeczności, którzy znajdują się najbliżej dziecka. Jeśli jest taka potrzeba dziecko odnoszone jest do matki.
Warto brać pod uwagę fakt, że samo allomacierzyństwo jest ograniczone wiekiem dziecka. Na przykład wśród społeczności Ache z Paragwaju, do pierwszego roku dziecko przebywa około 97% czasu w ramionach mamy.

Podobnie jak w przypadku naczelnych, wśród łowców zbieraczy również prym, w opiece nad dziećmi, wiodą dziewczynki. I jest to logiczny ciąg ewolucyjnego procesu zdobywania umiejętności niezbędnych w realizacji biologicznych zadań. Procesu, bez którego przyszła matka nie będzie posiadała niezbędnych zasobów w całym spektrum macierzyństwa.

Co niezwykle ciekawe a zarazem zgodne z niektórymi teoriami, dzieci łowców zbieraczy wchodzą w grupę alloopiekunów już w wieku 4-5 lat.

Cywilizacja

Zmiany społeczne ostatnich kilku tysięcy lat całkowicie zaburzy kontinuum do jakiego przystosowane są organizmy dziecka i matki. Kluczowe zmiany, które przez wieki prowadziły do zaburzania mechanizm allorodzicielstwa to; niedostępność matki, zbyt krótkie okresy między urodzeniami oraz brak autonomii dzieci przymuszanych do opieki nad młodszymi.

Wraz z rodzicielstwem bliskości pojawiła się idea, że potrzebna jest cała wioska, żeby adekwatnie zaopiekować się dzieckiem.
I nie ma co dyskutować z tą tezą. Kobiety potrzebują szerokiego społecznego wsparcia w całym okresie macierzyństwa.
Równocześnie patrząc z perspektywy ewolucyjnej to nie mniej ważny jest wpływ allorodzicielstwa czy allomacierzyństwa na rozwój doświadczenia oraz umiejętności macierzyńskich przyszłych matek.

Ostanie kilkadziesiąt lat postępującej atomizacji rodzin prowadzi do coraz silniejszego zaburzenia tego spektrum umiejętności. Umysł człowieka uczy się tylko poprzez doświadczanie a to znaczy, że kobieta nie może nauczyć się umiejętności macierzyńskich czy też rozwinąć ewolucyjnych mechanizmów opiekuńczych bez fizycznego kontaktu z dzieckiem.

Całkiem możliwe, że zaburzenie tej funkcji jest przyczyną rosnącej fali depresji poporodowych u kobiet. Jak również zaburzeń lękowych w społeczeństwach wysokorozwiniętych. W końcu im bardziej wylękniona i sfrustrowana matka tym więcej bodźców lękowych trafia do umysłu dziecka.

Waldemar Lipiński
Metoda świadomej sprawczości

Zapisz się do newslettera
Otrzymuj  powiadomienia o nowych artykułach, ciekawostki, porady dla rodziców i wiele więcej.

Zapisując się akceptujesz naszą Politykę Prywatności.

poczta, mail
Zbuduj swoje szczęście 
z metodą świadomej sprawczości
Sprawdź swój styl przywiązania
Darmowy kwestionariusz
Udostępnij ten artykuł:
© 2024 Fundacja XXII
Designed by GravityOwl
Illustrations by Icons8